jan 29
DueDateDiirzaamheid

De ‘Due Date’ van duurzaam reisgedrag

Datum: 29 januari 2024

Waarom komen we pas in actie als het al (bijna) te laat is?

Met nog een paar weken tot mijn ‘due date’, komt er langzaamaan wat stress. Eerlijk is eerlijk, tot een maand geleden had ik nog niets voorbereid voor die kleine spruit in mijn buik. En nu mijn verlof opeens in zicht komt, en ik me steeds meer een skippybal voel, voel ik letterlijk en figuurlijk de druk toenemen. Wanneer een vriendin ineens vier weken voor haar due date bevalt, verandert er echt wat in mijn hoofd: “Die babykamer moet wel helemaal af zijn voor mijn verlof!” Ik hoor het mezelf zeggen tegen mijn partner. Of eigenlijk nog meer tegen mezelf. Hoe komt het toch dat ik die urgentie nu pas voel, terwijl ik toch al heel wat maanden weet dat deze grote verandering in ons leven eraan komt? Als gedragsexpert herken ik tijdens de laatste dagen voor mijn verlof dit ‘ontbrekende gevoel van urgentie’ ook in de vraagstukken van mijn werk. Zo is duurzaamheid, met verwijzing naar klimaatverandering, maar zelden een trigger voor mensen om hun reisgedrag aan te passen. Is het onderwerp, net als mijn due date, nog niet urgent genoeg? En als dat zo is, is het dan mogelijk om het wel urgenter te maken? Kunnen we de ‘due date’ van duurzaam reisgedrag dichterbij brengen?

In de wereld van mobiliteit gaat het vaak over specifieke momenten waarop we verandering in gedrag willen zien. Bijvoorbeeld minder reizen in de spits of het invoeren van ‘zero-emissie-zones’ in binnensteden. Hoe zorgen we er nu voor dat reisgedrag daadwerkelijk verandert? En dan heb ik het niet over het aanpassen van wetten (wat natuurlijk ook zeker een optie is), waardoor we niet anders kunnen. Hoe kunnen we met de ‘zachtere’ gedragsinterventies duurzaam reisgedrag stimuleren?

Verklein de psychologische afstand tot een gebeurtenis

De ‘psychologische afstand’ tot een gebeurtenis is de mate waarin je een gebeurtenis dichtbij of ver weg van jezelf ervaart. Wetenschappers beargumenteren vaak dat hoe meer psychologische afstand je voelt tot klimaatverandering, hoe minder urgentie je voelt om iets aan je eigen gedrag te veranderen. En in dit geval merk je de gevolgen waarschijnlijk niet al over negen maanden, zoals ik, maar zal het veel langer duren voor de meeste Nederlanders ernstiger gevolgen van klimaatverandering in hun eigen omgeving ervaren. Om die reden kijken beleidsmakers, binnen overheden maar ook in het bedrijfsleven, naar hoe je de gevolgen van klimaatverandering dichterbij kunt laten voelen. Ofwel: hoe kun je de psychologische afstand verkleinen? Zoals er bij mij gebeurde toen mijn vriendin vier weken te vroeg beviel van haar zoontje. De psychologische afstand tot mijn due date werd met vier weken ‘verkleind’. En zo stond ik ineens twee maanden voor mijn uitgerekende datum in een winkel het assortiment kinderwagens te bewonderen. In plaats van twee weken ervoor, of zelfs erna: mijn gevoel van psychologische afstand tot een gebeurtenis is over het algemeen vrij groot.

Duurzaamheid: wel of geen trigger voor verandering van reisgedrag?

Terug naar mobiliteit en reisgedrag. In de praktijk merken we dat de doelgroep die vaak met de auto reist, niet altijd even gevoelig is voor het argument “Stap op de fiets, want dat is duurzamer”. Heeft dit te maken met die grotere psychologische afstand tot klimaatverandering? Kan duurzaamheid dus wél een trigger zijn om reisgedrag te veranderen door simpelweg die psychologische afstand te verkleinen? De autorijder de urgentie van verandering te laten zien en voelen? Dit klinkt logisch, maar blijkt geen uitgemaakte zaak volgens recent onderzoek van Van Valkengoed. Opiniepeilingen laten zien dat veel mensen klimaatverandering juist wél als dichtbij ervaren. En ook dat het niet zo is dat mensen die dit wel als een ver-van-mijn-bed-show zien, per definitie minder klimaatacties uitvoeren. Kan het verkleinen van de psychologische afstand tot klimaatverandering autorijders dan wel aanzetten tot ander reisgedrag? Of zetten we daarmee juist duurzaamheid als trigger buitenspel? Er zijn echter nog steeds genoeg artikelen en onderzoeken te vinden die juist overtuigd zijn van het positieve effect dat een kleinere psychologische afstand tot klimaatverandering heeft op ons gedrag (zie bijvoorbeeld dit onderzoek van Vlasceanu of dit artikel uit de Elsevier).

Duurzaam reisgedrag: nu en in de toekomst

De meningen zijn dus nogal verdeeld. Dat laat wat mij betreft één ding zien: verandering in reisgedrag start bij het begrijpen van de mens. Een autorijder stimuleren de fiets te pakken? Kijk dan specifiek naar de persoon met wie je te maken hebt: waar rijdt iemand met de auto, op welke momenten, met welke reden? Hoe kijkt diegene naar de fiets? Wat zijn redenen om niet of juist wel de fiets te pakken? Wellicht wordt de autoforens in Limburg, waar in 2021 plots grote overstromingen waren door hevige regenbuien (mede als gevolg van klimaatverandering?), wel eerder getriggerd om de fiets te pakken wanneer je hem/haar herinnert aan deze recente ramp. Of de psychologische afstand tot klimaatverandering daardoor echt kleiner wordt en we hen daarmee overtuigen gedrag te veranderen? Daarvoor is onderzoek en verdieping in je doelgroep nodig. Maar het kennen en begrijpen van je doelgroep is wél het startpunt van elke verandering. Zo weet je of het naar voren halen van de ‘due date’ van duurzaam reisgedrag, ook echt effect kan hebben. Mijn due date? Die is nu wel dichtbij genoeg: tijd voor verlof…

Gedragsaanpak helpt bij stedelijke mobiliteits- problemen

De mens staat centraal bij het effectief oplossen van de mobiliteitsuitdagingen waar we voor staan. En daarvoor is het essentieel om gedrag echt te begrijpen. Lees verder over onze aanpak voor gedragsverandering in deze visiepaper.

Gedragsaanpak helpt bij stedelijke mobiliteits- problemen

De mens staat centraal bij het effectief oplossen van de mobiliteitsuitdagingen waar we voor staan. En daarvoor is het essentieel om gedrag echt te begrijpen. Lees verder over onze aanpak voor gedragsverandering in deze visiepaper.

Wat je misschien ook interessant vindt